Z Teki Konserwatorów - Strona 2

Drukuj

Ołtarze 

Ołtarz wielki i kilka ołtarzy bocznych, mają retabula w kształcie łuków tryumfalnych, z kolumnami okrytemi rzeźbą i bocznemi wyrzynanemi przeźroczo rzeźbionemi skrzydłami; są to wcale dobre okazy ornamentacyi snycerskiej z doby przejścia między późnym renesansem a barokiem, powstałe prawdopodobnie pod wpływem ołtarzy bieckich.

Tryptyk, zapewne dawny wielki ołtarz (fig. 57), w nawie przy ścianie bocznej północnej, na lewo wejścia głównego, tuż przy innym bocznym ołtarzyku z XVII wieku, widocznie w późniejszym czasie tutaj umieszczony. Jest to płaski prostokąt wysokości 2.36 m, szerokości przy zamkniętych skrzydłach 2.05 m. Złożony jest z obrazów malowanych na drzewie olejno i ujętych w listwowe ramy. Całość, mimo typu średniowiecznego i gotyckiej przeźroczej rzeźbionej ozdoby górnych pól obrazów wnętrza tryptyku, ma cechy wyraźnie renesansowe i niewątpliwie pochodzi z w. XVI. - Ołtarz otwarty składa się z obrazu środkowego i czterech mniejszych na skrzydłach. Obraz środkowy przedzielony listewkami o bazach i kapitelikach kolumn na trzy pola podłużne, ma w nich 3 postaci świętych, więcej niż naturalnej wielkości: w środku M. Boska bez korony, stojąca na półksiężycu, trzyma na rękach Dziecię Jezus, po prawej stronie mając ś. Stanisława w infule, z pastorałem i małym Piotrowinem, klęczącym u stóp, a po lewej ś. Józefa. Na skrzydle lewem wyżej jest Zwiastwowanie (na banderoli "ave maria" minuskułami gotyckiemi), niżej Adoracya Dziecięcia Jezus, leżącego na ziemi, przez Matkę Boską klęczącą, stojącego ś. Józefa i jeszcze jednę postać; na prawem: Nawiedzenie i Trzej Królowei. Proporcye figur ludzkich krótkie, fałdy szat ich załamują się miękko, szczegóły ubioru, akcesorya, nawet typy twarzy już świadczą o epoce odrodzenia, tylko sam typ Matki Boskiej w głównym obrazie malowany jest jakby pod wpływem Madonn szkoły czeskiej średniowiecznej. P. Jezus, M. Boska i niektórzy ze świętych mają nimbusy w kształcie dysków złoconych gładkich, obwiedzionych kokomarytemi liniami koncetrycznemi; inni święci bez nimbusów. Technika malowania lepsza od malarstwa cechowego; na mniejszych obrazach malowanie dość rubaszne co do rysunku figur. Wszystkie tła są złocone, wygniatane we wzór złożony z dużych liści winnej macicy i wielkiej liczby gron. W pokłonie 3 Króli użyte też jest srebro. Kontury postaci ludzkich w obrazie głównym zachodzą na wygniatany wzór tła, świadcząc o późniejszem przemalowaniu. Wszystkie obrazy ołtarza otwartego mają górną część tła ozdobioną płaskorzeźbionym, późnogotyckim, przeźroczym ornamentem złoconym, z zaplatających się gałązek, które tworzą razem rodzaj łuku, o wzorze z Fischblasami, na niższych obrazach skrzydeł innym, a na wyższych innym. W ornament podobny nad każdem z trzech pól obrazu głównego wplecione są winne grona. Wszystkie obrazy ujęte są w ramy z dość szerokiej listwy, na swej płaskiej części ozdobione wyciskanym w gruncie ornamentem bieżącym, osiowym, ze stylizowanych kielichów kwiatów, wazoników i lalek renesansowych, nakształt grotesku. Na tle ciemno-niebieskiem części wypukłe są złocone. Na narożnikach ramy obrazu głównego są rzeźbione guzy kształtu rozety. - Skrzydła na zewnętrznej stronie mają obrazy roboty grubszej, o tłach peizażowych, bez złoceń, ramy proste, gładkie, listwowe, kolorowane cynobrem. Skrzydło zamknięte lewe na wyżej obraz Bierzmowania, niżej Upadek pod krzyżem; skrzydło prawe wyżej: Cierniem koronowanie, niżej Ukrzyżowanie.

"Środkowy obraz tryptyku wcześniejszy niż rok 1523 " zapisał Łepkowski (noty rękop. z r. 1852) niewiadomo na jakiej podstawie. "Obraz środkowy mocno przemalowany w XVII wieku " (Łuszczkiewicz, l. c.). 

Nad środkowym obrazem tryptyku ustawiono nienależący doń obraz trójdzielny, jako zakończenie ujęte w listwy o łuku podwójnie przegiętym. Malowanie późne i liche. 

Obraz ś. Anny samotrzeciej, w jednym z bocznych ołtarzy, malowany na drzewie, o tle złoconem, zapewne z wieku XVI, lecz przemalowany.

Epitafium, według dawniejszego opisu:

Płyta nagrobkowa, obok tryptyku w ścianie czy też w posadzce; rok 1603 i napis "Andreas Bobola de Magna et Parva Piaski. Oretur pro eo", herb Leliwa. (Łepkowskiego noty rękop. z r. 1852). Nieoznaczono przy tem ani kształtu ani materyału płyty, o której dziś żadnej nie mamy wiadomości; prawdopodobnie kamienna, była w posadzce i przy jakichś robotach usunięta została. 

Chrzcielnica kamienna późnogotycka (fig. 58), kształtu kielicha z piaskowca, na rzucie poziomym koła, ma wysokości 1-08 m. Rysunek jej stanowi typ pokrewny przejściowym chrzcielnicom w Binarowej (patrz wyżej) i w Sękowej (patrz niżej); lecz jest zapewnie od nich późniejsza. W profilach gzemsików i listewek, oraz tarcz herbowych na nodusie, znać wpływ rozwiniętego już renesansu; o tradycyach gotycyzmu świadczą: śrubowate żłobkowanie nogi, ozdobione jednak co trzeci żłobek kulkami, przypominającemi znów renesansowe perełki, tudzież płaskorzeźbiony maswerk ostrołukowy, zdobiący czarę, a wybiegający ku dołowi trójliściami w kształcie krzyżyków, o ramionach z kanciastych listeczków. Tarcze herbowe są cztery, symetrycznie rozłożone i bokiem leżące, o powierzchniach gładkich, przeznaczonych na malowanie. Dziś okrywa chrzcielnicę polichromia olejna, nowszej daty, lecz można przypuścić, iż główne barwy (złota, czerwona i niebieska) umieszczono na podstawie śladów polichromii pierwotnej.

Konfesyonał drewniany z XVII wieku, zajmujący zabytek stolarstwa i malarstwa dekoracyjnego. Jest on o bardzo szlachetnych kształtach architektonicznych barokowych; nad ścianami bocznemi, wyrzynanemi w ślimacznice u dołu nad siedzeniem i u góry, opiera się jak na konsolach baldachim bogato gzemsowany, z listwami, perełkami i ząbkami (fig. 59). Ma on podział na architraw, ftz i gzems koronujący. Plata tego ostatniego mocno wydatna, wsparta jest na trzech konsolach wolutowych, od tła fryzu odstających. Podniebie baldachimu ma płycinę wypełnioną listewkowym ornamentem geometrycznym z kół, linij prostych i guzów, snycerską robotą, naśladującą ciętą blachę. Niżej oddziela płaszczyznę baldachimu od ściany zaplecku fryz architektoniczny snycerski, złożony z ząbkowanej listewki, tryglifów i metop z główkami cherubinów.

Całe wnętrze konfesyonału, a więc powierzchnie ścian bocznych, zaplecku i podniebie baldachimu pokryte są malowanymi splotami roślinnymi z kielichami kwiatów, uwzględniającymi linie architektoniczne i dobrze wypełniającymi przestrzenie (fig. 60). Wśród nich są też barokowe skręty jakby listew ramy i wplata się motyw korony ośmiopałkowej . Technika malowania boku barwami jest delikatna. 

Okucie drzwi bocznego wejścia południowego do nawy (fig.61), nader ciekawy okaz ślusarskiej artystycznej roboty, zapewne z XVI w. Wstęgi żelazne idące od zawias rozszczepiają się naprzód w skośny kwadrat z dość grubej listwy wypukle obrzeżonej, w trzech rogach mający po jednym czteroliściu. Z tych ostatnich wyrastają z każdej wolnej strony po dwie łodyżki z nasiekiwanymi listkami, które zgrabnie wypełniają puste przestrzenie. U wyrostu wstęgi i w nadalszem odeń zakończeniu tego ornamentu, widzimy lilie utworzone z rozpłaszczonych kawałków glachy. Razem z misternie wyrobioną rękojeścią pociągu drzwi, wyrzynanemi blachami zamku, przytwierdzenia łańcuszka i t. d., okucie tworzy ozdobę o wdzięcznym rysunku.

Ciekawymi nadto zabytkami są jeszcze: krucyfiks w kruchcie, kielich i miseczka z ozdobami renesansowemi. (Łuszczkiewicz, 1.c.)

Zabytki z Libuszy w zbiorach krajowych. 

Guz metalowy posrebrzany, z hebem Leliwa wśród laurowego wieńca. Napis "Andr. Bobola de magna et parva Piasek. Oret. pro eo. 1603"; także inne przedmioty, zapewne pamiątki pogrzebu Andrzeja Boboli, były w zakrystyi w Libuszy. Stamdtąd dostały się do zbiorów K. Rogawskiego. Zdaje się, że obecnie w Muzeum XX. Czartoryskich.

 

Źródło: Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej. Tom I z 122 Illustracyami w Cynkotypii I 3 Tablicami w Heliograwurze w Krakowie Nakładem Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej

Przezdziecki i Rastawiecki, Wzory sztuki średniowiecznej. Warszawa, 1855-1858. Serya II, tabl. M. (Opis pułapu malowaniego i reprodukcya kolorowa jednej kwatery). –

Maryan Sokołowski, O dekoracyi wewnętrzej drewnianych kościołów, Kobylin i Lubusza. Przyjaciel sztuki kościelnej, rocznik II, 1884 r., str. 38-39 (z ryciną). –

Wład. Łuszczkiewicz, Sprawozdanie z wycieczki 1889 r., Sprawozdania Komisyi hist. sztuki Akad. Um., Tom IV, r. 1891, str. XC-XCI (z ryciną). - Stanisław Tomkowicz. Gothische Taufbecken aus der Umgegend von Sandez und Gorlice. Mittheilungen der k. k. Centralcommission fur Kunst- und hist. Denkmale. Rocznik XVII, rok 1891, str. 106-112 (z ryciną). 

teka2

Autor: Przezdziecki Aleksander (1814 – 1871)

Współtwórca: Rastawiecki, Edward (1805 – 1874)

Wydawca: Zakład Chemilitograficzny M. Fajansa: Drukarnia Józefa Unger

Miejsce wydania: Warszawa; Paryż

Data wydania: 1858

Lokalizacja oryginału: Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu

teka3

teka4

t5

t6

 

Źródło: Gazeta Warszawska, 1852, nr 288 + dod.


t7


t8

Podziękowania

Opublikowano: 22/11/2016, 07:22 Odsłon: 26694
Opublikowano: 10/08/2016, 10:55 Odsłon: 36034
Opublikowano: 07/06/2015, 20:36 Odsłon: 77746
Opublikowano: 16/05/2015, 21:26 Odsłon: 83320
Opublikowano: 14/05/2015, 22:12 Odsłon: 83712
Opublikowano: 13/05/2015, 06:25 Odsłon: 83351
Opublikowano: 12/05/2015, 22:49 Odsłon: 83226
Opublikowano: 27/04/2015, 22:58 Odsłon: 89598
Opublikowano: 17/03/2015, 20:35 Odsłon: 90361
Opublikowano: 30/11/2014, 07:35 Odsłon: 98552

© 2012-2013 e-libusza.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone! Free joomla templates