Z Teki Konserwatorów

Drukuj

W średnich wiekach: Lubus, Lubusa, może Libusz, w XVI w. Libusa. Był tu kiedyś wielki las dębowy, na całym obszarze wsi wykopują odwieczne pnie z ziemi (Łepkowski, noty rękop. z r. 1852). Nie wiadomo, skąd zaczerpniętą jest wiadomość, iż "istniał niegdyś warowny zamek Libusza nazwany, który przez Tatarów został zburzony" (H. Stupnicki, Galicya, wyd. 1869 r., str. 46).

R. 1348 Kazimierz W. pozwolił niejakiemu Jakóbowi założyć wieś "in fluvio dicto Lubus" na prawie niem., nadając mu dziedziczne sołtystwo (Akta grodz. i ziems. III, 12); w innym odpisie dokumentu strumień nazywa się "Libusz" (Rzyszcz. i Muczk., Kod. dypl. Pols. III, 223-224). Nie jest zrozumiałym przywilej ogłoszony w Aktach grodz. i ziems. (III, 208), którym królowa Zofia w r. 1447 zezwala X. Mikołajowi Przyliance (nazwanemu też "Przybianka" w tymże akcie ogłoszonym w Dod. Gaz. lw. r. 1853, Nr. 25), plebanowi bobowskiemu, na darowanie szpitalowi bieckiemu sołtystw w Libuszy i Krygu. Prawdopodobnie był to tylko zamiar, który nie przeszedł do skutku, skoro r. 1470 Kazimierz Jag. potwierdza kupno przez rajców bieckich sołtystwa (advocatia) we wsi królewskiej Libuszy, na uposażenie szpitala bieckiego. (Rzyszcz. i Muczk., Kod. dyplom. Polski III, 447). Istniało starostwo niegrodowe libuskie w wojew. krak., które roku 1770 obejmowało: Libuszę, Kryg, Rzepiennik, Siepietnicę, Binarową, Moszczenicę górną i dolną, Rzepiennice (?) i od. r. 1739 było w posiadaniu Joanny Lubomirskiej, chorążyny kor. (Słown. geogr.). Tę chorążynę wymienia jeszcze r. 1771 dziełko: Płata wojska i chleb zasłużonych, str. 6. R. 1777 miał być starostą libuskim Stefan z Rycht na Sokalu Humnicki (raczej Humiecki), wojew. podolski, a po nim jakiś Grzegorz Lubomirski - może raczej Jerzy, który był chorążym kor. - ale cała ta wiadomość wydaje się bałamutną. - R. 1786 rząd austr. oddał starostwo, jako dobra kameralne, wierzycielom Joachima hr. Potockiego, jako wynagrodzenie za dobra bolechowieckie. Libusza słynęła z warsztatów tkackich (Słown. geogr.).(10/10 1893). 

Kościół paraf. Narodzenia N. Panny. Patron: Adam hr. Skrzyński.

R. 1348 Kazimierz W. pozwalając założyć wieś "in fluvio Lubus" i sołtystwo nadając, przeznaczył łan na uposażenie kościoła, zapewne założyć się dopiero mającego. (Akta grodz. i ziem. III, 12). R. 1321 "Jacobus rector ecclesiae de Lubusa" podpisany jako świadek na akcie uposażenia kościoła w Dobrej (Rzyszcz. i Muczk., Kod. dyplom. Polski III, 273). Kościół istniejący zbudowany był roku 1431, a konsekrowany r. 1513 (Schematyzm). Wnętrze polichromowane w r. 1523, za X. Jana, plebana. - Na belce była data 1681 r., może odnosząca się do częściowego malowania wnętrza. (Łepkowskiego noty rękop. z r. 1852). W r. 1873 ściany odmalowano na nowo, a sufit odnowiono nie całkiem szczęśliwie. (M. Sokołowski, 1. c.). 

 teka1

Budynek jodłowy, oryentowany, niewielki, jednonawowy, o typie zwyklym w Polsce, a ścianach pionowych, cały obity gontami i dranicami. Dach wysoki, spadzisty, okap gontowy osłania fundamenty. Prezbiteryum  wązkie, zakończone trzema ścianami wieloboku, okap dachu na prezbiteryum wsparty na kroksztynach drenianych; nawa równej z niem długości, nieco szersza. Okna jedynie od południa. Z przodu przytyka do ściany zachodniej wieża drewniana na podstawie kwadratu, zwężająca się jednostajnie ku górze, obita deskami. Najwyższa kondygnacya rozszerza się w rodzaj soboty (hurdycyj) i dochodzi do grzbietu dachu. Od tej wysokości poczyna się ośmioboczny spiczasty hełm, tak ustawiony, że na każdą z czterech ścian wieży wypadają dwie ściany ośmioboku piramidy.Wnętrze nakryte jest całe sufitem z desek wygładzonych starannie. Części sufitu boczne w rozszerzeniach nawy schodzą niżej niż środkowa i są skośne, tworząc po każdej stronie wązkie zaskrzynienie, a ścianka pionowa, wiążąca zaskrzynienie z sufitem głównym, spoczywa na belce profilowanej, położonej w kierunku długości nawy, a spoczywającej końcami na prostych kroksztynach. Podobnie na kroksztynach leżą siostrzany dzielące sufit prezbiteryum i sufit nawy na dwie podłużne połowy. Tęcza otwarta jest w ścianie poprzecznej, będącej przedłużeniem wschodnich zakończeń rozszerzeń bocznych nawy. W tęczy jest belka dość nisko umieszczona na kroksztynach. Okna w prezbiteryum mają ramy z grubych bali, profilowane; otwory okien prostokątne, tylko od góry zamknięte płaskim łukiem podwójnie wygiętym (Eselsrucken). Podobny łuk mają nieprofilowane odrzwia między prezbiteryum z zakrystyą - i profilowane odrzwie wejścioa głównego zachodniego. Odrzwia wejścia południowego bocznego do nawy profilowane, mają wypuklejszy łuk podwojnie wygięty, łączący się z węgarami zapomocą łukowatych narożników. Wnętrze ma stylowy charakter przejściowy gotycko-renesansowy. (Łuszczkiewicz, 1.c)

Piękna polichromia dawna zachowała się jedynie na suficie. Sufit nad prezbiteryum i nad odpowiadającą mu co do szerokości środkową częścią nawy, przedzielony jest cienką profilowaną belką w kierunku osi kościoła na dwie połowy, a dokoła cały ujęty w drewniane ramy. Tak powstałe pola główne podłużne podzielone są beleczkami poprzecznemi mniejszego wyskoku, a raczej listwami profilowanemi podobnie jak rama obwodowa sufitu i jak listwy biegnące wzdłuż siostrzanu. Na skrzyżowaniach listew są małe plastyczne rozetki. Tworzy się w ten swposób po każdej z dwóch stron siostrzanu pojedynczy szereg pól kwadratwoych, listwami obramionych, płaskich, okrytych malowaniem. Wypada ich sześć na nawę i sześć na prezbiteryum; z tych dwa pierwsze nad wielkim ołtarzem o zewnętrznych od wschodu narożnikach ściętych za biegiem ścian skośnych wieloboku, zakończającego tę część kościoła. Sześć pól nad prezbiteryum i cztery ich najbliższe kwadraty nad nawą, stanowią jednostkę kompozycyi dekoracynej. Na ciemno-brunatnem tle występują wyraźnie powyginane sploty łodyg roślinnych, o fantastycznych, szerokich, jasnozielonych liściach. Z końców łodyg wystrzelają rozwinięte kielichy czerwonych, żółtych i białych kwiatów olbrzymich. Łodygi stroną swoją niemającą odrośli okalają środkową niemal okrągłą tarczę każdego pola, z przedstawieniem figuralnem. Nad każdą tarczą wpleciony jeszcze jest kwiat należący do tej samej bajecznej flory, a pod nią wśród zwojów liści tu i ówdzie dojrzały owoc ananasu. - Tarcze mają tło jaśniejsze i zawierają postaci świętych oraz sceny z Nowego Testamentu. Kompozycye figuralne idą w porządku następującym, licząc od w. ołtarza ku wejściu głównemu: w prezbiteryum, na lewo patrzącego na ołtarz, 1) Zwiastowanie, 2) śś. Barbara z wieżą i Filomena z kotwicą, 3) śś. Stanisław i Wojciech - na prawo 4) Nawiedzenie, 5) M. Boska klęczy przed Dzieciątkiem Jezus leżącem na ziemi, 6) ś. Anna samotrzecia. W nawie, na lewo patrzącego na w. ołtarz: 7) Bierzmowanie, 8) ś. Jerzy na białym koniu zabujający smoka - na prawo 9) Cierniem koronowanie, 10) ś. Marcin na koniu, dzielący się płaszczem z ubogim. W dwóch ostatnich polach równoległych, nad chórem muzycznym, u wejścia główniego do nawy, niema tarcz z figurami, tylko same sploty liści i kwiatów. - Fig. 55 daje nam wyobrażenie o układzie jednego z takich kwadratów o przedstawieniu figuralnem, według kopii ogloszonej we "Wzorach sztuki średniowiecznej". Zawiera on na tarczy postaci śś. Stanisława i Wojciecha. Kopista opuścił jednak przy pierwszym postać Piotrowina, a drugiemu zapomniał dać w rękę wiosło. - Pionowe ściany zaskrzynień bocznych nawy, tudzież pochyły sufit tychże zaskrzynień, pokrywa podobna dekoracya polichromijna z motywów roślinnych, której odaz daje fig. 56. Szlak pod sufitem na ścianach prezbiteryum jest analogicznie dorobiony w nowszych czasach.

Malowanie jest ogólnikowe i rzemieślnicze, lecz uroczej prostoty; rysunek w każdem polu odmienny, niewyczerpanego bogactwa motywów i pomysłów ornamentacyjnych. Modelowanie, kreskowane pociągnięciami pędzla maczanego w żółtej farbie, uwydatnia kontury i przy szczerości barw tworzy mimo wyrazistości wzoru harmonijną całość. Zieleń, kwiecista ma tonacyę ciemną. Wszystko jest proporcyonalne w wymiarach i zgrabne w układzie. (Sokołowski, 1. c.). Motywy roślinne trzymane są w charakterze ostatnich lat gotycyzmu i przypominają malowania miniaturowe. Figury są wielkości małej natury, rysunek ich nie jest gotycki. Wszystki wykonane było pierwotnie lekko z zacięciem pewnem, klejową techniką. W r. 1873 przy restauracyi przemalowano tę polichromię starannie, ale ciężko, bez akcentu pierwotnego, i dano koloryt za smutny. (Łuszczkiewicz, 1. c.).

Datę polichromii określa napis nad tęczą, od strony nawy, wymalowany w jednym wierszu dużemi minuskałuami gotyckiemi czrnemi, na tle białej, długiej, giętej, średniowiecznej banderoli: Hec ecclesia depicta est tempore honorabilis domini plebani Johannis in libusa in honorem dei omnipotentis et in honorem Nativitatis beate marie virginis anno domini 1523. Brak wielu znaków skróceń, tudzież użycie litery c w wielu miejscach zamiast e lub r - tłomaczy się prawdopodobnie zmianami wprowadzonemi przy późniejszych przemalowaniach. 

Na belce w tęczy od strony prezbiteryum napis nowożytny: "Ściany odmalowane, sufit odnowiony 1873", z czego wniosek, że pierwotnie cały kościół podobnie do sufitu był malowany, lecz tego ślady ostatnia restauracya zatarła na ścianach. (M. Sokołowski, 1. c.).

Dawniejszy opis notuje: "Malowania boczne o wiele gorsze od sufitu, widać późniejsze, i rok na belce tęczowej 1681 do nich się ściąga". (Łepkowskiego noty rękop. 1852 r.).

(Tej daty dziś już niema, a pod wyrazxem "malowania boczne" może należy rozumieć jakąś już drugą z kolei polichromię ścian, która zakryła pierwotną, a na której znów miejsce r. 1873 dano liche pseudogotyckie malowanie. 

Przedpiersie chóru muzycznego pokryte jest rzekomo dawną polichromią z motywów roślinnych, pokrewnych motywom sufitu. 

Podziękowania

Opublikowano: 22/11/2016, 07:22 Odsłon: 26317
Opublikowano: 10/08/2016, 10:55 Odsłon: 35674
Opublikowano: 07/06/2015, 20:36 Odsłon: 77372
Opublikowano: 16/05/2015, 21:26 Odsłon: 82972
Opublikowano: 14/05/2015, 22:12 Odsłon: 83367
Opublikowano: 13/05/2015, 06:25 Odsłon: 83027
Opublikowano: 12/05/2015, 22:49 Odsłon: 82865
Opublikowano: 27/04/2015, 22:58 Odsłon: 89291
Opublikowano: 17/03/2015, 20:35 Odsłon: 89993
Opublikowano: 30/11/2014, 07:35 Odsłon: 98213

© 2012-2013 e-libusza.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone! Free joomla templates